“Ulular Bezmi”

Bu harika ve enfes benzetme, rahmetli mütefekkirimiz ve kendini, “Yazar ve hocayım, başlıca işim düşünmek ve düşündüklerimi cemiyete sunmaktır” deyip, hayatını Türk irfanına adayan “münzevi ve mütecessis fikir işçisi” Cemil Meriç’e aittir. Hem bireysel hem toplumsal ahvalimizi şerh ve beyan ettiği Bu Ülke isimli kitabında geçer bu benzetme. Orada Ulular Bezmi; ilim ve irfan, kültür ve sanat merkezi kütüphanelerdir. Bu bezme katılmamayı, yani okumamayı, “felaketimizin kaynağı kültür yokluğu” şeklinde ifade eder. Ömrünün son yıllarını çok okumaktan ötürü gözünü kaybetmiş şekilde geçiren merhum Meriç yerden göğe kadar haklıdır. Bugünkü şahsî ve toplumsal ahvalimiz bu haklı tespiti -maalesef- teyit etmektedir. Okumayan, kültürsüz insanlardan teşekkül etmiş bir cemiyet ya da toplum… Tek kaygısı ya da kavgası dünya ve dünyalık olan yığınlar… Tasavvuru bile ne kadar can sıkıcı!

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), Zaman Kullanım Araştırması 2025 sonuçlarına göre özetle diyor ki; “okuma oranları azalırken, sosyal medyada geçirilen süre ve oranlar artış gösterdi. Sosyal medya günlük hayatın merkezinde yer alıyor.” (Basın)

Ulular Bezmi… Bilgeler Meclisi… Kitapseverler Cemiyeti…

Hangisini alırsak alalım, ilim-irfan rahlesinden geçmiş insanların meclisi veya bu fertlerden müteşekkil içtimaî / toplumsal ortam veya cemiyet...Ya da tam aksi; bunlardan yoksun ve mahrum insanlardan müteşekkil bir cemiyet… İslâm medeniyetinde, yani bizim medeniyetimizde kitabın ve kütüphanenin mümtaz bir yeri, ayrıcalığı ve üstünlüğü vardı(r). Şimdiki zaman için maalesef bunu söyleyemem. Kitap çok, okuyanı yok desem, abartmış olmam. Ulular da garip kitaplar da cemiyet de… Eskiden kitapları severdik. Ne oldu bize? Nasıl bu hâle geldik yahut getirildik? Ya da merhum İlhan Bardakçı’nın bir kitabının isminden mülhem soralım: “Biz Bizi Unuttuk(mu)?”

Mesela Osmanlı, Kutsal Kitabımızın ilk “Oku!” emr-i İlâhîsine temessük etmiş / sıkı sıkıya sarılmış; bunun üzerine inşa edilmiş; kitaplara ve kütüphanelere, ilme ve âlimlere büyük önem vermiş; başta sultanlar olmak üzere, valide sultanlar, paşalar, vezirler, devlet adamları, hamiyet sahibi zenginler ilim ve irfan ve kültür yuvaları inşa etmişlerdir. Hemen her büyük caminin yanı başında mektep-medrese ve kütüphane yapmışlardır.

Kendi tarihimizden bir örnek verelim: “Sekiz yıllık kısa sultanlığına fetihler sığdıran Yavuz Selim, Mısır seferine yanında üç katır yükü kitapla çıkmıştı. Şehzadelik döneminde üç saate indirdiği uykusuyla, günde sekiz saatini kitap okumaya ayırmıştır. Sultan Selim’in dostu Hasan Can, ‘Gözünden hiç kitap gitmezdi. Daima okurdu, uykuya ve yemeğe rağbet etmezdi.’” (Yusuf Ömeroğlu, Niçin Okumalıyız? Rehber Yay.)

Biz böyleyken, sair milletler ne yapmış bir de ona bakalım:

Mesela, kitap düşmanı Moğollar istila ettikleri yerlerde kitapları yakıp, nehirlere atıp, kütüphaneleri tahrip, ilim insanlarını da katletmişlerdir.

Mesela, 1933 Nazi Almanya’sında muhteşem “kitap yakma törenleri” (!) düzenlenmiş; 10 Mayıs 1933’te öğrenciler, Yahudi bilginlerce yazılmış yirmi beş bin kitabı toplayıp Berlin Üniversite’sinin önünde yakmışlar; kırk bin kişi de bu olayı seyretmiştir.

Mesela, Çin seddini yaptıran Havanig-No, seddin yapılmasından sonra Çin’deki bilim ve uygarlığın kendisiyle başlamış olduğunu göstermek için, kendi devrinden önceki yüzyıllarda yazılmış ne varsa hepsinin yakılmasını emretmiş ve zamanın, dört yüz bilgin ve sanatçısını bir günde diri diri toprağa gömdürmüştür. (a.g.e)

Değişik, hatta olumsuz anlamlarda kullanılmakla beraber, “kitap delisi” tabiri, bizim kültürümüzde, kitapseverler ve çok kitap okuyanlar için kullanılan güzel bir tabire dönüşmüştür.

“Öğrenme ve kitap sevgisi Doğu’da, Batı’dan en az sekiz asır önce başlamış” (a.g.e); ne var ki bu üstünlüğü bizim dünyamız devam ettirememiştir. Tarihçimiz İsmail Hami Danişmend’in, iki ciltlik vesikalı Tarihi Hakikatler isimli eserinde belirttiği gibi, “Avrupa’yı Orta çağın vahşetinden” kurtaran, “okumak”tır desek, hilaf-ı vaki bir beyanda bulunmuş olmayız. Hatta “bibliatrique / tıbb-ı kütüp (kitap tıbbı)” adıyla bir bilim bile meydana getirmişlerdir.

Son söz: Biz de hem bireysel hem toplumsal ölçekte Ulular Bezmine katılmakla, Bediüzzaman Hazretlerinin ikaz ettiği “üç düşman”ın esaretinden; şahsî ve içtimaî hayatımızı tehdit eden “altı hastalık” tan yakamızı bir an evvel kurtarmalıyız.

**

Önceki ve Sonraki Yazılar
YAZIYA YORUM KAT
BİLİYOR MUSUNUZ? Araştırmalar gösteriyor ki düzenli yorum alan bir yazar, kendisini bekleyen kitleyi daha iyi anlıyor ve kendisinden beklenen çalışmaları ortaya koymak için yazma disiplinine bağlı kalıyor. Unutmayın nezaketle yorum yapan her okuyucu yazarın editörüdür.

UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış, Türkçe karakter kullanılmayan ve TAMAMI BÜYÜK HARFLERLE yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.