Nadire Batu
İslâm’ın Aile Anlayışı: Haklar, Sorumluluklar ve Ahlâk
Günümüzde ne yazık ki sosyal medyanın ve modern popüler kültürün de körüklediği sığ tartışmaların aile hayatımıza kadar sızdığına şahit oluyoruz. Bu tartışmaların etkisiyle kimi çevrelerde, “İslâm’a göre kadın ev işlerini yapmak, eşine hizmet etmek veya çocuğunu emzirmek zorunda değildir.” şeklindeki söylemler gündeme getiriliyor. İnsanın içini acıtan ise bu sözlerin, kadınlara adeta “Gözünüzü açın, haklarınızı bilin; üzerinize düşenleri yapmak zorunda değilsiniz.” dercesine sunulmasıdır. Asıl üzücü olan ise bu yaklaşımların seküler çevrelerden değil, bizzat dinî bir hayat yaşamaya çalışan bazı kimselerden gelmesidir. Dinî hükümleri öne sürerek bu fikirleri savunmak, farkında olmadan aile içindeki sıcaklığı ve samimiyeti zedeler. Böyle bir anlayış, aile hayatındaki karşılıklı sorumlulukları ve fedakârlığı unutturup kadınla erkeği karşı karşıya getirebiliyor. Peki, bu yaklaşımın eşler ve çocuklar üzerinde açabileceği yaralar, aile yuvasına verebileceği zarar yeterince düşünülüyor mu?
Fıkhî hükümleri kendi bağlamları içinde değerlendirmek elbette önemlidir. Ancak İslâm’ın aile anlayışını yalnızca kimin neyi yapmak zorunda olduğu üzerinden ele almak, onun özündeki adalet, merhamet ve güzel ahlâk anlayışını eksik bırakır. Eşine yardımcı olmak, ev işleriyle ilgilenmek, çocukların bakımını üstlenmek ve aile fertlerinin yükünü hafifletmek, sevgi ve merhametin günlük hayata yansıyan güzel örnekleridir. Aile hayatını yalnızca zorunluluklar üzerinden değerlendirmek, zamanla gönülden yapılan iyilikleri bile birer hesap meselesine dönüştürebilir.
Örneğin, ev dışında çalışmayan ve sağlığı yerinde olan bir kadının, yorgun bir şekilde eve gelen eşini dinlendirmek ve ailesinin ihtiyaçlarıyla ilgilenmek için ev işlerini üstlenmesi, sevgi ve sorumluluk bilincinin güzel bir yansıması değil midir? Elbette kadının emeği değersiz görülmemeli, yaptığı fedakârlıklar sürekli bir mecburiyete dönüştürülmemelidir. Eşi de onun emeğini takdir etmeli, yorgunluğunu ve ihtiyaçlarını gözetmelidir. Çünkü aile hayatını güzelleştiren, kimin neyi yapmak zorunda olduğunu hesaplamak değil, eşlerin birbirlerinin yükünü gönülden hafifletmesidir.
Nitekim Rabbimiz, eşlerin birbirleriyle olan bağını, “Onlar sizin için birer elbise, siz de onlar için birer elbisesiniz.” (Bakara, 2/187) buyurarak ifade eder. Elbise insanı örter, korur ve ona yakınlık sağlar. Bu benzetme, eşlerin birbirlerinin kusurlarını örtmelerinin, birbirlerine destek olmalarının ve hayatı birbirleri için daha huzurlu kılmalarının önemini gösterir. Bazen insan, sevdiği eşinin rahatını kendi rahatının önünde tutar; onun yükünü hafifletmek için gönüllü olarak fedakârlıkta bulunur. Çünkü evlilik, yalnızca hakların gözetildiği değil, sevginin, fedakârlığın ve karşılıklı anlayışın hayat bulduğu bir birlikteliktir.
Evlilik, yalnızca hakların talep edildiği soğuk bir kurum değil, iki insanın hayatı birlikte omuzladığı bir yol arkadaşlığıdır. Kadına sürekli “Şunu yapmak zorunda değilsin.” denildiğini düşünelim. Erkek de aynı anlayışla hareket ederek “Ben de eşimi mutlu etmek, gönlünü almak veya onunla ilgilenmek için ayrıca çaba göstermek zorunda değilim.” diyebilir. Oysa hukukî açıdan haklı görülen her davranış, vicdan ve güzel ahlâk bakımından da doğru mudur? Haklarını bilen, fakat karşısındakinin gönlünü ve emeğini gözetmeyen bir insan, hukuken haklı olsa bile ahlâken ne kadar doğru bir yerde durmaktadır? Aileyi ayakta tutan, hakların korunmasının yanı sıra sevgi ve anlayışın da yaşatılmasıdır.
Rabbimiz, eşler arasında sevgi ve merhamet var ettiğini bildirir. Bu değerler yalnızca sözlerle değil, günlük hayatta gösterilen ilgi, anlayış, fedakârlık ve gönülden yapılan iyiliklerle yaşatılır. Eşleri birbirlerine karşı birer hak talep edicisi gibi konumlandıran söylemler, farkında olmadan kadınla erkeği karşı karşıya getirebilir. Eşler birbirlerinin hayat arkadaşı olmak yerine birbirlerinin eksiklerini ve yükümlülüklerini takip etmeye başladığında ailede güven ve dayanışma zayıflayabilir. Kadının yalnızca kendi rahatını ve isteklerini önemsemesi ne kadar yanlışsa, erkeğin de aynı şekilde davranması o kadar yanlıştır. Bir tarafın sürekli fedakârlık yaptığı, diğer tarafın ise kendi rahatını öncelediği bir ilişkide kırgınlıkların birikmesi kaçınılmaz olur. Oysa insan ilişkilerinin güzelliği, yalnızca kendimiz için ne istediğimizde değil, sevdiklerimiz için gönülden neler yapabildiğimizde de saklıdır.
Evlilikte asıl güzellik, kimin daha çok emek verdiğini hesaplamakta değil, eşlerin birbirlerinin yorgunluğunu gözlerinden anlamaları, ihtiyaçlarını fark etmeleri ve hayatın yükünü gönülden paylaşmalarıdır. Elbette eşlerin her konuda birbirlerini kendiliğinden anlamaları beklenemez. Böyle durumlarda ihtiyaçların açıkça dile getirilmesi, karşılıklı konuşulması ve birbirini anlamak için çaba gösterilmesi gerekir. Önemli olan, bu çabanın karşılıklı olmasıdır.
Günümüzde sosyal medyada ilgi gören bazı popüler söylemler de bu açıdan üzerinde düşünülmeyi gerektiriyor. Elbette insanın kendi haklarını bilmesi, emeğinin değerini koruması ve haksızlığa karşı durması önemlidir. Ancak hak ve özgürlükleri anlatırken sorumlulukları ve ahlâkî yükümlülükleri göz ardı etmek, aile hayatına ilişkin anlayışımızı eksik bırakır. Her fedakârlığı bir yük, her gönüllü iyiliği gereksiz bir külfet gibi gösteren bir dil, eşler arasındaki yakınlığı zayıflatır. Bu nedenle dinî hükümleri aktarırken yalnızca söylenen sözün fıkhî doğruluğunu değil, hangi bağlamda sunulduğunu ve nasıl bir anlayışa zemin hazırlayabileceğini de düşünmek gerekir.
Unutmamak gerekir ki İslâm’da hukuk ile ahlâk birbirinden kopuk değildir. Fıkıh evliliğin iskeletidir, ahlâk ise ruhudur. Hukuk, hakların ve yükümlülüklerin sınırlarını belirlerken ahlâk, bu sınırlar içinde ve ötesinde nasıl bir güzellik ortaya koyabileceğimizi gösterir. Bir davranışın hukukî açıdan zorunlu olmaması, onun ahlâkî değer taşımadığı anlamına gelmediği gibi gönüllü bir fedakârlığın sürekli bir mecburiyete dönüştürülmesi de doğru değildir. Önemli olan, hakları korurken merhameti, adaleti ve karşılıklı anlayışı yaşatabilmektir. İslâm’ın aile anlayışı, insanlara yalnızca neleri yapmak zorunda olmadıklarını değil, birbirlerine karşı nasıl bir gönül inceliği ve ahlâkî sorumluluk taşımaları gerektiğini de öğretir.
Bu nedenle İslâm’ı bir bütün olarak anlamaya ve anlatmaya gayret etmeliyiz. Haklarımızı savunurken ahlâkı, dinî hükümleri aktarırken merhameti, kişisel beklentilerimizi dile getirirken başkalarının gönlünü gözetmeyi unutmayalım. İslâm’ın rahmetini anlatırken aile hayatındaki merhameti zayıflatabilecek bir dil kullanmamaya özen gösterelim. Sözlerimiz insanları birbirinden uzaklaştırmak yerine yakınlaştırsın; aileyi zayıflatmak yerine güçlendirsin, merhameti azaltmak yerine çoğaltsın.
Çünkü bir mümin yalnızca ne söylediğini değil, sözlerinin gönüller üzerinde nasıl bir etki bıraktığını ve nelere vesile olabileceğini de düşünmelidir. Evlilikte asıl güzellik, kimin daha fazla hakka sahip olduğunu tartışmakta değil, eşlerin birbirlerinin haklarını ve gönüllerini gözeterek hayatın yükünü birlikte omuzlamalarındadır. Zira kulun attığı her adımda gözettiği Allah rızası da tam olarak bunu gerektirir.
UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış, Türkçe karakter kullanılmayan ve TAMAMI BÜYÜK HARFLERLE yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.