G- GAZİANTEP’TE TARİHİ CAMİLER

1-Ömeriye Camii: Antep’in en eski camisidir. Hz. Ömer veya Ömer bin Abdülaziz tarafından yaptırıldığı söylenmektedir. 1210, 1785 ve 1850 yıllarına tarihlenen üç adet onarım kitabesi mevcuttur. 6 Şubat 2023 depreminde çok büyük hasar görev cami, Kültür ve Turizm Bakanlığı ile Vakıflar Genel Müdürlüğünün yaptırdığı tamirat ve restorasyon sonucu 7 Ağustos 2026 tarihinde yeniden hizmete açılmıştır.

2-Boyacı Camii: Bu güzel caminin 1211 yılında yapıldığı bazı kaynaklarda ifade edilmiştir. Minberi raylı sistemle inşa edilmiştir. İnce ahşap işçiliği dikkat çekicidir. Minberi, Antep ahşap işçiliğinin en eski örneklerinden birisi olması bakımından son derece önemlidir.

3-Tekke (Mevlevihane) Camii: Kozluca Mahallesinde bulunan bu camii 1638 yılında Sancakbeyi Mustafa Ağa tarafından yaptırılmıştır. Kare planlı olan caminin yanında bir de Mevlevi Tekkesi vardır. Caminin avluya giriş kapısı üzerinde minaresi yükselir.

4-Şeyh Fethullah Camii: Şıh Camii olarak da bilinir. Cami Vakfiyesine göre 1563 yılında yapılan bu cami, aynı zamanda büyük bir külliyeyi de bünyesinde barındırmaktadır. Şeyh Fethullah adında bir zat tarafından yaptırılan bu büyük külliye; camii ile birlikte zaviye, hamam ve medresesi ile birlikte çok büyük hizmetlere vesile olmuştur. Bu külliye taş dekorasyonu ve renkli taş süslemeleri ile dikkati çekmektedir. Şeyh Fethullah’ın türbesi de caminin güney tarafında bulunmaktadır. 6 Şubat 2023 depreminde çok büyük hasar gören camii, Vakıflar Genel Müdürlüğünce yapılan çalışma ve restorasyonun sonucu 2026 yılının Eylül ayında yeniden ibadete açıldı.

5-Çınarlı Camii: 17. Yüzyılda yapılmıştır. Kurucusu belli değildir. Ayıntab’ın hayatında ve dünyasında çok özel bir yeri vardır. Ayıntap Savunmasında bu caminin minaresi, kubbesi ve istinat duvarı yıkılmış ve cami adeta bir harabeye dönüştürülmüştür. Cami avlusunda bulunan ve adını aldığı beş adet haşmetli çınar ağacından da eser kalmamıştır. Yeni yapılan cami, eski orijinal halinden uzak bile olsa, bu cami hatıraları ve kahramanlığı ile her Ayıntab’lının zihninde ve kalbinde yaşamaya devam etmektedir.

6-Eyüpoğlu Camii: Kesin yapım tarihi bilinmemekle birlikte, çeşitli kaynaklara göre Memluküler döneminde birçok medresede ders vermiş Eyüboğlu Ahmet adlı bir bilim adamının yardımıyla, 14. Yüzyılda yapıldığı ifade edilmektedir. 1586 tarihli Şer’i Mahkeme Sicillerinde adı geçen bu cami, Gaziantep Savunması sırasında çok büyük bir tahribata uğramıştır. 1947 yılında yapılan büyük bir restorasyonla, cami eski haline getirilmeye çalışılmıştır.

7-Handaniye Camii: Evliya Çelebi Seyahatnamesi ile Şer'i Mahkeme Sicillerine göre 16. Yüzyılda Erzincan’lı Beylerden Handan Bey tarafından yaptırıldığı ifade edilen cami, Karagöz Mahallesindedir.

8-Nuri Mehmet Paşa Camii: Antep Sancakbeylerinden Nuri Mehmet Paşa tarafından 1786 yılında yaptırılmıştır. Gaziantep savunması sırasında cami büyük oranda tahrip edilmiş ve 1954 yılında Milli Eğitim Bakanlığı tarafından restore edilmiştir. Önceleri müze olarak kullanılan cami, 1969 yılından itibaren yeniden cami olarak hizmet vermeye devam etmiştir. Gaziantep Savunmasında tamamen yıkılan minare bu dönemde yeniden yapılmıştır. Caminin kuzeyinde bulunan geniş avluda Nuri Mehmet Paşa’nın mezarı da bulunmaktadır.

9-Hacı Nasır Camii: 17. Yüzyılda yaşayan Hacı Nasır isimli bir zat tarafından Elmacı Pazarı denen mevkide yaptırılmıştır. Geleneksel cami tarzında ve kesme taşlardan yapılan bu cami, genel itibarıyla sade bir görüntü arz etmektedir.

10-Alaybey Camii: Alaybeyi olan bir komutan tarafından 16. Yüzyılda yaptırılmıştır. Caminin kesme taş işçiliği dikkat çekicidir. Yöre mimarisine uygun olarak dikdörtgen planlı olarak yapılan cami, süslemesiz ve yalın bir yapı olarak dikkat çekmektedir. 1960 yılında yapılan onarım sırasında caddenin genişletilmesi maksadıyla caminin avlusu daraltılmış ve avluda bulunan havuz kaldırılmıştır.

11-Tahtani Camii: Gaziantep Kalesinin yakınlarında bulunan bu caminin 16. Yüzyılda yapıldığı tahmin edilmektedir. Birkaç sefer onarım geçiren cami, diğer tarihi camilerde olduğu gibi kesme taşlardan yapılmıştır. Caminin kuzey batı tarafından bulunan minaresi çokgen tarzında inşa edilmiştir. 6 Şubat depreminde çok büyük hasar gören Tahtani Camii, yapılan çalışmaların ardından Ekim 2026 tarihinde yeniden ibadete açıldı.

12-Ahmet Çelebi Camii: Ulucanlar Mahallesinde bulunan bu camii, 1672 yılında Hacı Osman oğlu Şeyh Ramazan adındaki bir zat tarafından yaptırılmıştır. Bitişiğinde Ahmet Çelebi adında bir zatın kurduğu medrese münasebetiyle cami, bu adla anılmaya başlanmıştır. Bu camide zarif ahşap işçiliğinin eşsiz örnekleri bulunmaktadır. Cami avlusunda merdiven basamakları kesme taştan yapılan bir kastel bulunmakta ve kastel içerisinde küçük bir havuz ile birlikte havalandırma bacası da bulunmaktadır.

13-Hüseyin Paşa Camii: 1719 yılında Kethüda Hüseyin Paşa tarafından Gaziler Caddesinde yaptırılmıştır. Gaziantep savunması sırasında minarenin bir bölümü yıkılmış, bir süre yangın kulesi olarak kullanılmıştır. 1950 yılında ise yapılan geniş kapsamlı bir onarım neticesinde günümüzdeki şeklini almıştır. Yün ve pamuk eğirmekte kullanılan çıkrıkların yapıldığı bir bölgede bulunduğu için zaman zaman ‘’Çıkrıkçı Camii’’ olarak da adlandırılmaktadır.

14-Ağa Camii: Tunuslu Ayıntap Kaymakamı Ferruh Bey tarafından 1559 yılında yaptırılmıştır. Caminin kuzey batısında bulunan minaresi yıkıldığı için, daha sonraki dönemlerde camiden 11 metre uzaklıkta yeni bir minare yapılmıştır.

15-Alaüddevle Camii: İlk olarak Dulkadiroğlu Alaüddevle Bozkurt Bey tarafından 16. Yüzyılın başlarında yaptırılan bu cami tahrip olunca Antep halkının gayretleriyle yeniden yaptırılmıştır. Halk arasında ‘’Ali Dola Camii’’ olarak bilinmektedir. Tek kubbeli şeklinde yapılan bu cami, süsleme yönünden oldukça zengindir. Ayıntap’ta, Dulkadiroğlu Beyliğinden günümüze ulaşan tek eser olarak bilinmektedir.

16-Karagöz Camii: Nuri Mehmet Paşa’nın dedesi Battal Hacı Mehmet Ağa tarafından bir mescidin camiye dönüştürülmesi sonucu, 1757 yılında vakfiyeleri ile birlikte yaptırılmıştır. Daha önceki yıllarda defalarca tamir ve bakımdan geçirilen Karagöz Camii, 6 Şubat depreminde çok büyük hasar gördü ve minaresi yıkıldı. Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından tamirat ve restorasyonu yapılan cami, yeniden ibadete açıldı.

17-Ali Nacar Camii: Tabakhane’de Ali isimli bir marangozun yıllarca çalışarak biriktirdiği paralarla yaptırdığı bir camidir. Evliya Çelebi de Seyahatname ’sinde bu hususa işaret etmektedir. Ayrıca, cami avlusunda şadırvan ve taştan yapılmış bir de güneş saati yer almaktadır.

18-Ayşe Bacı Camii: Gaziantep’in kadim ve zengin kültürünün camilere yansıyan önemli bir parçası da Ayşe Bacı Camii’dir. Hacı Ali Ağa adındaki bir zat tarafından 1722 yılından önce ölen gelinlik kızı adına ve onun vasiyeti üzerine yaptırdığı bu cami Savcılı Mahallesinde bulunmaktadır. Camiye adını veren Ayşe Bacının mezarı da caminin avlusunda bulunmaktadır. Hareketli minberi ile dikkati çeken bu cami, özellikle Cuma günleri genç kızlar tarafından yoğun bir şekilde ziyaret edilmektedir.

19- Şirvani Camii: Gaziantep Kalesinin batısında bulunan cami, iki şerefeli cami olarak bilinmektedir. Seyyid Mehmet Şirvani tarafından yaptırılan caminin, 16. Yüzyılda yapıldığı tahmin edilmektedir. 2003-2004 yıllarında büyük bir onarım geçiren cami, 6 Şubat 2023 depreminde büyük oranda hasar görmüş ve Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından yeniden tamir ve restorasyonu yapılarak hizmete açılmıştır.

20-Kurtuluş Camisi: Ayıntap’taki bütün cami ve kiliselerden daha büyük olma iddiası ile Ermenler tarafından 1876 yılında temeli atılan ve yapımı uzun yıllar süren Valide Meryem Kilisesinin beş kapısı bulunmaktadır. 1892 yılında hizmete giren kilisenin çanı bir ton ağırlığında olup, Brezilya’da yapılmıştır. Gaziantep’in kurtuluşundan sonra bir süre hapishane olarak kullanılan bu yapı, 1984 yılında alınan bir kararla camiye dönüştürülmüş, çanın bulunduğu bölge ile birlikte diğer köşeye de birer minare yapılmış ve çan da Gaziantep Müzesinde koruma altına alınmıştır. Kilisenin cami olarak kullanılmaya başlanması ile birlikte mihrap, minber, kadınlar bölümü, hünkâr mahfili ve müezzin bölümü gibi eklemeler yapılmıştır. 6 Şubat depreminde çok büyük hasar gören bu cami, tamirat ve restorasyonundan sonra yeniden ibadete açılmıştır.