Günümüzde sosyal medyaya, özellikle Instagram’a baktığımızda, farklı düşüncelere tahammülün giderek azaldığı bir ortamla karşılaşıyoruz. Her konuda kesin kanaatlerin dile getirildiği, insanların kendi doğrusunu tek gerçek kabul edip başkalarına dayatmaya çalıştığı bu ortamda, masum bir paylaşımın altına sırf kırmak, aşağılamak veya haddini bildirmek amacıyla kaba ve ağır yorumlar yazılabiliyor.
Karşımızdakinin de bir insan olduğunu, onun da duyguları bulunduğunu unutmadan edep ve nezaketimizi korumalıyız. Böyle bir ortam karşısında sosyal medyadan tamamen uzaklaşmak zorunda değiliz. Onu güzel sözler söylemek, faydalı bilgiler paylaşmak ve İslâm’ın güzelliklerini anlatmak için bir vesile hâline getirebiliriz. Bizi gereksiz çekişmelere, kırıcı sözlere ve huzursuzluğa sürükleyen ortamlardan ise uzak durmalıyız. Özellikle İslâm’ı anlatmayı kendisine vazife edinen bir mümin, hangi ortamlara ve konulara dâhil olacağı konusunda daha dikkatli davranmalıdır.
Bazen farklı görüşlere sahip insanların YouTube’da veya televizyonda karşı karşıya getirildiği programlar görüyoruz. Kimi zaman taraflar mümin olduğu hâlde fikirleri farklı olabiliyor, kimi zaman da dindar bir kardeşimiz dinden uzaklaşmış biriyle karşı karşıya getiriliyor. Böyle programların ardından sosyal medyada ağır hakaretler ve linç girişimleri yaşanabiliyor. Mümin, bu tür çekişmelerin bir parçası olmamalıdır. İnsanların zihninde hakikatten önce tartışmalar ve sert sözler yer edebilir. Müminin amacı insanlara üstün gelmek değil, Allah’ın razı olacağı şekilde hakkı ve güzeli anlatmaktır.
Dinde, âlimlerin farklı değerlendirmelerde bulunduğu ve ayrıntıları üzerinde uzun görüşmeler yapılabilen meseleler vardır. Her doğru bilgiyi her ortamda bütün yönleriyle anlatmak gerekli değildir. Özellikle sosyal medyada kolayca tartışmaya dönüşebilecek dinî konularda daha seçici davranmalı, güvenilir kaynaklara dayanarak faydalı bilgiler vermeli ve meseleyi gereksiz ayrıntılarla büyütmemeliyiz.
Örneğin bazı tarihî olayların ayrıntıları, mezhepler arasındaki görüş farklılıkları veya Hz. Âişe’nin (r.a.) evlilik yaşı gibi konular, ilim ve sohbet ortamlarında ehil kimseler tarafından bilgi ve hassasiyetle ele alınabilir. Fakat bu tür meseleleri sosyal medyada sürekli gündemde tutmak, insanları konuyu anlamaya çalışmaktan ziyade taraf olmaya ve tartışmaya sevk edebilir. Burada anlatılmak istenen, bu konuların konuşulmasının yasak olduğu değildir. Asıl dikkat edilmesi gereken, doğru olsa bile her bilginin her ortamda ve her ayrıntısıyla paylaşılmasının faydalı olmayabileceğidir. Mümin, söyleyeceği sözün yerini ve zamanını gözetmeli, doğurabileceği sonuçları düşünerek hareket etmelidir.
Siyaset, spor ve güncel meseleler de dikkat edilmesi gereken alanlardandır. Bu konularda görüş bildirmek tek başına yanlış değildir. Ancak farklı düşüncelerin kolayca çatışmaya dönüşebildiği bu alanlarda polemiklere girmek, insanlarla aramıza mesafe koyabilir ve anlatacağımız hakikatlerin tesirini azaltabilir. Özellikle tebliğ vazifesi taşıyan bir mümin, belirli siyasetçiler, partiler veya takımlar hakkında yorum yaparken daha ihtiyatlı davranmalıdır. Her konuda görüş bildirmek zorunda değildir. Bazen susmak, geri çekilmek ve tartışmaya dâhil olmamak, tebliğin vakarını ve tesirini koruyan bilinçli bir tercihtir.
Bir başka önemli mesele de karşılaştığımız bilgileri hemen doğru kabul etmemektir. Özellikle dinî, toplumsal veya hassas konularda bir haberi araştırmadan paylaşmak, yanlış bilgilerin yayılmasına sebep olabilir. Kur’an-ı Kerîm’de şöyle buyrulur: “Ey iman edenler! Eğer bir fasık size bir haber getirirse onun doğruluğunu araştırın...” (Hucurât, 49/6) Bir bilgiyi paylaşmadan önce doğruluğunu araştırmalı, bilmediğimiz konularda kesin hükümler vermemeli ve öfke veya heyecanla hareket etmemeliyiz. Araştırılmamış bir bilgiyi yaymak, başkalarını yanıltabileceği gibi güveni de zedeleyebilir.
Sosyal medya da ahlakımızdan bağımsız değildir. Gerçek hayatta söylemeyeceğimiz kırıcı bir sözü ekranın arkasına saklanarak söylemek doğru değildir. Karşımızdaki insanı görmüyor olmamız, onun duygularının olmadığı anlamına gelmez. Allah’ın değer verdiği bir kul olduğunun bilincinde olan insan, değerini başkalarına ispat etme ihtiyacı duymaz; başkalarını küçümseyerek üstün görünmeye de tenezzül etmez. Çünkü başkasını küçümsemek insanı yüceltmez, aksine onun ahlakını ortaya koyar.
Güzel ve faydalı şeyler paylaşırken de niyetimize dikkat etmeliyiz. Beğenilmek, takdir edilmek veya insanların gözünde değer kazanmak, zamanla paylaşımın asıl gayesinin önüne geçebilir. Mümin, paylaşımının kendisini öne çıkarmasından çok insanlara fayda sağlamasını önemsemelidir.
Her yanlış gördüğümüz hususa müdahale etmek, her yoruma cevap vermek veya kendimizi herkese anlatmaya çalışmak bizi gereksiz çekişmelere sürükleyebilir. Bazen en güzel cevap sükûttur. Bir yoruma cevap vermemek veya tartışmayı uzatmadan oradan ayrılmak en doğru tavır olabilir. Kimi zaman tebliğ vazifesinin vakarını ve tesirini korumak, tartışmayı kazanmaktan çok daha önemlidir.
Sosyal medyada ölçümüz belli olmalıdır: Doğruyu araştırmak, bilmediğimiz konuda susmak, insanları kıracak sözlerden kaçınmak, tartışmayı büyütecek meselelerden uzak durmak ve tebliğ vazifemize zarar verecek çekişmelere girmemek... Mümin, sözüyle, paylaşımıyla ve susmasıyla Allah’ın razı olacağı bir tavır ortaya koymalıdır. Böylece sosyal medyayı kendisini yıpratan bir alan hâline getirmek yerine, hayırlı sözleri ve güzel mesajları insanlara ulaştırmak için bir vesile olarak kullanabilir.
Asıl mesele, sosyal medyada ne kadar göründüğümüz değil, orada nasıl bir ahlak ortaya koyduğumuzdur.