Ümidini Kaybeden İstikbalini Kaybeder

Cemalettin Söğüt

Ümitsizlik, insanın himmetini kıran, gayretini söndüren ve istikbale yönelik ümitlerini karartan en büyük mânevî engellerden biridir.

Giriş: Ümitsizlik Neden Bir Zindandır?

Bediüzzaman, Münâzarât eserinde toplumun geri kalmasının, terakki ve gelişme yolunda ilerleyememesinin sebeplerini ele alırken, insanın himmetini kıran engeller üzerinde önemle durur. Bu engellerin başında yeis, yani ümitsizlik gelmektedir.

Yeis, yalnızca bir şeyi başaramayacağını düşünmek değildir. Yeis, insanın kendi kabiliyetine, geleceğine, toplumun gelişme imkânına ve Allah'ın rahmetinden gelecek yardıma karşı ümidini kaybetmesidir.

İnsan ümidini kaybettiğinde önce gayretini, sonra teşebbüsünü, nihayetinde de hareket kabiliyetini kaybeder. Böylece kendi eliyle kendisine bir zindan inşa eder.

1. Yeis, Himmetin Önündeki En Büyük Engeldir

İnsan bir hedefe ulaşmak için önce o hedefe inanmalıdır. İnanç ve ümit, gayretin başlangıcıdır. Ümit yoksa gayret zayıflar; gayret yoksa teşebbüs ortadan kalkar.

Bir insan, "Ben bunu yapamam, bu iş düzelmez, bu toplum ilerleyemez, bizim elimizden bir şey gelmez." diye düşünmeye başladığında daha mücadeleye başlamadan mağlup olur.

Oysa başarıya ulaşan insanlar, karşılarına çıkan engelleri aşılmaz bir duvar olarak değil, aşılması gereken bir imtihan olarak görürler.

Burada önemli bir hakikat ortaya çıkar:

Ümitsizlik Başarısızlığın Neticesi Değil, Çoğu Zaman Başarısızlığın Sebebidir.

Çünkü ümitsiz insan mücadele etmez; mücadele etmeyen insan da netice elde edemez.

2. Kur'an-I Kerim'in Ümitsizliğe Bakışı

Kur'an-ı Kerim, müminin ümitsizliğe düşmesini kesin bir şekilde reddeder.

Yusuf Suresi 87. ayette Hz. Yakub'un oğullarına hitaben şöyle buyurduğu bildirilir:

لَا تَيْأَسُوا مِنْ رَوْحِ اللّٰهِ"Allah'ın rahmetinden ümit kesmeyin."

Bu ayet, sadece ferdî sıkıntılar karşısında değil, toplumsal meselelerde de bize önemli bir ölçü vermektedir.

Mümin, şartlar ne kadar ağır olursa olsun Allah'ın rahmetinden ümidini kesmez. Çünkü Allah'ın kudreti karşısında hiçbir zorluk mutlak değildir.

Zümer Suresi 53. ayette de:

لَا تَقْنَطُوا مِنْ رَحْمَةِ اللّٰهِ

"Allah'ın rahmetinden ümit kesmeyin."

buyurularak ümitsizliğin karşısına ilâhî rahmet ve mağfiret ümidini koymaktadır.

Demek ki müminin bakış açısı, mevcut şartların zorluğuna göre değil, Allah'ın rahmetinin genişliğine göre şekillenmelidir.

3. Yeis, Tembelliği Ve Ataleti Besler

Ümitsizlik ile atalet arasında doğrudan bir ilişki vardır.

Yeise kapılan insan şöyle düşünür:

  • Ne kadar çalışsak da bir şey değişmez.
  • Bizden önce deneyenler başaramadı, biz de başaramayız.
  • Toplumun düzelmesi mümkün değildir.
  • Bir kişinin gayretiyle ne değişebilir ki?

Bu düşünceler zamanla insanın iradesini zayıflatır.

Hâlbuki tarih boyunca büyük değişimler, başlangıçta küçük görünen gayretlerle meydana gelmiştir.

Bir kişinin attığı adım, başka insanlara cesaret verebilir. Bir kişinin başlattığı hayırlı teşebbüs, zamanla toplumsal bir harekete dönüşebilir.

Bu nedenle insan, neticeyi hemen göremediği için gayretinden vazgeçmemelidir.

Bizim vazifemiz neticeyi almak değil, üzerimize düşen vazifeyi ihlâsla yerine getirmektir.

4. Ferdî Ümitsizlikten Toplumsal Ümitsizliğe

Yeisin en tehlikeli taraflarından biri de fertten topluma sirayet etmesidir. Bir insan ümitsizliğe kapıldığında kendi gayretini terk eder. Bir topluluk ümitsizliğe kapıldığında ise ortak hedeflerini, dayanışmasını ve geleceğe yönelik inancını kaybeder.

Toplumda şu düşünce yaygınlaşmaya başlar:

"Bizden adam olmaz. Bu millet ilerleyemez. Bu meseleler düzelmez."

İşte bu anlayış, toplumsal ataleti besler.

Bediüzzaman'ın üzerinde durduğu mesele de burada önem kazanmaktadır. Çünkü bir toplumun terakkisi yalnızca maddî imkânlara değil; imanına, ümidine, şahsî teşebbüsüne, gayretine ve ortak hareket etme iradesine bağlıdır.

Ümitli insan çözüm arar, ümitsiz insan mazeret üretir.

Ümitli insan harekete geçer, ümitsiz insan beklemeyi tercih eder.

Ümitli insan başkalarına cesaret verir, ümitsiz insan başkalarının da şevkini kırar.

5. Ümitsizliğin İlacı: İman, Tevekkül Ve Gayret

Yeisten kurtulmanın yolu, sadece olumlu düşünmek değildir. Gerçek ümit, imanla beslenen bir bakış açısıdır.

Burada üç temel kavram karşımıza çıkar:

İman: Allah'ın rahmetine, kudretine ve yardımına güvenmektir.

Tevekkül: Sebeplere sarıldıktan sonra neticeyi Allah'tan beklemektir.

Gayret: Ümit edilen hedefe ulaşmak için fiilen çalışmak ve teşebbüste bulunmaktır.

Tevekkül, oturup beklemek değildir. Önce çalışmak, gayret göstermek ve gerekli tedbirleri almak; ardından neticeyi Allah'a bırakmaktır.

Dolayısıyla gerçek tevekkül insanı atalete değil, faaliyete sevk eder.

Bediüzzaman'ın düşünce dünyasında da iman, yalnızca ferdin iç dünyasını aydınlatan bir hakikat değil; aynı zamanda insanı çalışmaya, üretmeye, dayanışmaya ve terakkiye yönelten bir kuvvettir.

6. Günümüz İnsanına Düşen Sorumluluk

Bugün aile hayatında, eğitimde, toplumda ve hizmet alanlarında karşılaştığımız pek çok problemin temelinde ümitsizlik ve yılgınlık bulunmaktadır.

Bir genç geleceğinden ümidini keserse çalışmaktan uzaklaşır.

Bir eğitimci öğrencisinin başaracağına inanmazsa gayreti azalır.

Bir toplum kendi geleceğine güvenmezse başkalarının başarısını taklit etmekle yetinir.

Bir hizmet insanı karşılaştığı zorluklar karşısında ümidini kaybederse başladığı hayırlı işi yarıda bırakabilir.

Oysa her insan bulunduğu yerde bir değişimin başlangıcı olabilir.

Bunun için öncelikle kendi içimizdeki yeis duygusunu ortadan kaldırmalı, çevremize ümit aşılamalı ve küçük de olsa hayırlı teşebbüslerden vazgeçmemeliyiz.

Sonuç: Ümit, Harekete Geçmenin İlk Şartıdır

Zindan-ı ataletin birinci sebebi olan yeis, insanın ruhunu daraltan, himmetini kıran ve geleceğe yönelik gayretini engelleyen bir hastalıktır.

Bu hastalığın ilacı ise Allah'ın rahmetinden ümit kesmemek, imanla kuvvet bulmak ve fiilî gayret göstermektir.

Unutmamalıyız ki karanlıktan şikâyet etmek yerine bir mum yakmak gerekir. Çünkü küçük bir ışık bile karanlığın hâkimiyetini kırabilir.

Bediüzzaman'ın ortaya koyduğu bu bakış açısından hareketle diyebiliriz ki:

Ümitsizlik ataleti doğurur, ümit gayreti doğurur; gayret teşebbüsü, teşebbüs ise terakkiyi netice verir.

Öyleyse ne ferdî hayatımızda ne de toplumsal hizmetlerimizde yeise teslim olmalıyız.

Çünkü mümin için hiçbir zaman Allah'ın rahmetinden ümit kesmek söz konusu olamaz.


CEMALETTİN SÖĞÜT
KEÇİÖREN / ANKARA

İlk yorum yazan siz olun
BİLİYOR MUSUNUZ? Araştırmalar gösteriyor ki düzenli yorum alan bir yazar, kendisini bekleyen kitleyi daha iyi anlıyor ve kendisinden beklenen çalışmaları ortaya koymak için yazma disiplinine bağlı kalıyor. Unutmayın nezaketle yorum yapan her okuyucu yazarın editörüdür.

UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış, Türkçe karakter kullanılmayan ve TAMAMI BÜYÜK HARFLERLE yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.